Lightning Network คืออะไร ทำไมจ่าย Bitcoin ได้ในไม่กี่วินาที

เคยโอน Bitcoin แล้วต้องนั่งรอเป็นสิบนาทีไหม? บนบล็อกเชนของ Bitcoin ธุรกรรมต้องรอเข้าบล็อกใหม่ เฉลี่ยบล็อกละราว 10 นาที ช่วงที่คนโอนกันเยอะ ค่าธรรมเนียมก็ขยับขึ้นตาม จะใช้จ่ายค่ากาแฟแก้วเดียวแบบนี้ก็ไม่สะดวกเลย

Lightning Network เกิดขึ้นมาแก้ปัญหานี้ เป็นเครือข่ายที่ทำงานซ้อนอยู่บน Bitcoin อีกชั้นหนึ่ง (layer 2) เงินที่จ่ายยังเป็น Bitcoin เหมือนเดิม แต่ไม่ต้องรอบล็อกใหม่ทุกครั้ง จ่ายแล้วถึงในไม่กี่วินาที ค่าธรรมเนียมก็มักเหลือแค่ไม่กี่ sats

บนบล็อกเชนกับ Lightning ใช้ต่างกันยังไง

• บนบล็อกเชน (on-chain) เหมาะกับยอดใหญ่ การเก็บระยะยาว และการย้ายเงินเข้า wallet ที่คุณถือกุญแจเอง
• Lightning เหมาะกับยอดเล็กที่จ่ายบ่อย ค่ากาแฟ ค่าอาหาร ค่าที่พัก หรือโอนให้เพื่อน
• ทั้งสองแบบใช้ Bitcoin ตัวเดียวกัน ไม่ใช่เหรียญใหม่ และย้ายไปมาระหว่างกันได้

channel คืออะไร

หัวใจของ Lightning คือช่องทางจ่ายเงินที่เรียกว่า channel สองฝ่ายล็อก Bitcoin ไว้ด้วยกันบนบล็อกเชนครั้งเดียวตอนเปิด หลังจากนั้นจะจ่ายกันไปมากี่ครั้งก็ได้ แค่ปรับตัวเลขว่าฝั่งไหนถือเท่าไร ไม่ต้องบันทึกลงบล็อกเชนทุกครั้ง จะบันทึกอีกทีก็ตอนปิด channel

ลองนึกถึงบัตรเติมเงินของร้านประจำ จ่ายเงินก้อนแรกครั้งเดียว แล้วซื้อของได้ทุกวันโดยร้านแค่หักยอดในระบบ ที่ต่างกันคือ channel ไม่ได้ผูกกับร้านเดียว เพราะ channel ทั้งหมดต่อกันเป็นเครือข่าย

คุณจึงจ่ายให้ร้านที่ไม่เคยเปิด channel ด้วยกันได้ เงินวิ่งผ่านโหนดตรงกลางหนึ่งหรือหลายตัว แต่ละโหนดอาจคิดค่าส่งต่อเล็กน้อย เส้นทางทั้งหมด wallet หาให้เอง คุณแค่สแกนแล้วกดจ่าย

Invoice กับ Lightning address

• Invoice คือคำขอรับเงินที่ระบุยอดไว้แล้ว ใช้ได้ครั้งเดียวและมีเวลาหมดอายุ หน้าตาเป็น QR หรือข้อความยาวที่ขึ้นต้นด้วย lnbc
• Lightning address หน้าตาเหมือนอีเมล เช่น ชื่อ@walletofsatoshi.com ใช้รับเงินซ้ำได้เรื่อยๆ คนจ่ายพิมพ์ยอดเอง
• ร้านส่วนใหญ่สร้าง invoice ใหม่ทุกครั้งที่คิดเงิน บางร้านพิมพ์ QR ของ Lightning address ติดไว้ที่เคาน์เตอร์

wallet แบบ custodial กับ self-custodial

wallet แบบ custodial ให้ผู้ให้บริการดูแล Bitcoin และ channel แทน ใช้ง่าย ไม่ต้องตั้งค่าอะไร แต่คุณต้องไว้ใจผู้ให้บริการ ส่วนแบบ self-custodial คุณถือกุญแจเอง ไม่ต้องพึ่งผู้ให้บริการ แต่ต้องเก็บคำกู้คืนให้ดี และบาง wallet มีค่าเปิด channel ตอนรับเงินครั้งแรก

ข้อจำกัดที่ควรรู้

• Lightning เหมาะกับยอดเล็กถึงกลาง ยอดใหญ่มากอาจหาเส้นทางจ่ายไม่เจอ
• wallet แบบ self-custodial ส่วนใหญ่ต้องเปิดแอปออนไลน์ไว้ตอนรับเงิน
• invoice หมดอายุได้ ถ้าสแกนไม่ผ่านให้ขอใบใหม่
• เงินก้อนใหญ่ที่จะเก็บยาว ย้ายไปเก็บบนบล็อกเชนใน wallet ที่คุณถือกุญแจเองจะปลอดภัยกว่า

พร้อมลองแล้ว? เริ่มจากคู่มือ Wallet of Satoshi ครั้งแรก แล้วไปจ่ายที่ร้านจริงตามขั้นตอนนี้ ร้านที่รับ Lightning มีอยู่ทั่วประเทศ